مشاوره
تاریخ: 1394/12/05 نمایش: 1614 مرتبه تعداد امتیاز: 8   (Article Rating)
پرخاشگری در کودکان و نوجوانان

پرخاشگری در کودکان و نوجوانان

یکی از عواطف متداول کودکان و نوجوانان خشم است که در اثر برخورد آنها به مانعی که بر سر راه هدفشان قرار گیرد حاصل می شود و به پرخاشگری که یک واکنش عمومی به ناکامی امیال است منجر می گردد. سال هاست که محققان به اهمیت پرخاشگری کودکان و نوجوانان در پیش بینی مشکلات سازگاری روانی – اجتماعی آینده آنها پی برده اند و به همین دلیل پژوهش های زیادی نیز برای درک عوامل موثر بر شیوع رفتار پرخاشگرانه در کودکان و نوجوانان انجام شده است.
مطالعات انجام شده در فرهنگ های مختلف نشان داده است درصد قابل توجهي از كودكان سنین مدرسه و قبل از مدرسه دچار مشكلات رفتاری هستند. مشكلات رفتاری، مشكلات فردی و اجتماعي فراواني را به وجود مي آورد. كودكان مبتلا به اختلالات رفتاری خانواده، آموزشگاه و اجتماع را با مسايل و دشواری های گوناگوني مواجه مي كنند و آنها را نیز در برابر آشفتگي های رواني اجتماعي دوران نوجواني و حتي بزرگسالي آسیب‌پذير مي‌سازند. پژوهش‌های مختلف نشان مي‌دهد كه تقريباً 35 درصد كودكان و نوجوانان در طول زندگي خود يک اختلال روانپزشكي قابل تشخیص را تجربه خواهندكرد.
قبل از همه چيز بايد ديد پرخاشگري چيست و چه صورت هايي دارد و زمينه و منشاء آن چه مي باشد ؟ از نظر علمي، پرخاشگري يك گرايش در فرد است كه به صورت زدن، شكستن و ويران كردن خود را نشان مي دهد. خشم، هیجاني است كه بیشتر از همه در مورد آن صحبت شده ولي كمتر از همه در مورد آن مطالعه شده است. خشم به صورت يک حالت هیجاني دروني با افكار ناخوشايند با فراواني و شدت متغیر تعريف مي شود كه غالباً با ادراكات نادرست، برانگیختگي جسمي و تمايل فزاينده برای انجام رفتارهای كلامي و يا حركتي كه از لحاظ فرهنگي ناپسند است، مشخص ميشود خشم معمولاً با يک محرك بیروني شروع مي شود، امري است كه فرد به عنوان عكس العمل از خود بروز مي دهد، به گونه اي كه بايد گفت مناسب عمل و يا رفتار طرف مقابل نيست. ظاهرا اين امر نشان دهنده يك شورش و انقلاب در درون فرد است كه او قادر به رفع و جبران آن نمي باشد و ناگزير آن را با پرخاشگری ابراز می کند.
نوجوانان پرخاشگر نسبت به نوجوانان غیرپرخاشگر، به احتمال بیشتری از سوی همسالان طرد مي شوند، مرتكب جرم مي شوند، خصوصیات رفتارضداجتماعي از خود نشان مي دهند، خشونت را در خانه تجربه ميكنند،گرايش به خودشیفتگي دارند، درجات تحصیلي پايین تری دارند و درگیر سوءمصرف مواد مي شوند.
عصبانیت و پرخاشگری عمدتاً بر اثر باورها و حرفهايي كه درباره اتفاقات بد به خودمان مي زنیم، به وجود مي آيند به همین دلیل وقتي عصباني مي شويم بايد از خودمان بپرسیم »آیا خودم عامل عصبانیتم هستم يا ديگری؟» ديگران فقط ميتوانند با فعال كردن يا تحريک باورهای نامعقول خود، ماشه عصبانیت را بچكانند. با ريشه كن كردن باورها و گفتگوهای نامعقول خود، می توانیم عصبانیتمان را كم كنیم. تا زماني كه شخص ديگران را عامل عصبانیت خود بداند، نمي تواند عصبانیت خود را كنترل كند.
علل خشونت و پرخاشگری در کودکان
عوامل يادگيري

  پرخاشگري همانند ساير شكل هاي پيچيده ي رفتار اجتماعي تا حد زيادي از طريق تجربه ي مستقيم با مشاهده ي رفتار ديگران آموخته مي شود. نمونه ي يادگيري در كودكي ديده مي شود كه براي به دست آوردن چيزي پا بر زمين مي كوبد و دادو فرياد مي كند تا چيزي كه مي خواهد به دست آورد.  اگر اين كودك چندين بار با استفاده از اين روش به مقصود خود برسد. يعني از پرخاشگري پاداش مي بيند. اگر يك بزرگسال نيز چندين بار بر اثر خشونت و تهديد و خواستن حق السكوت و نظاير آن با پرخاشگري مقصود خود را حاصل نمايد اين صفت در او تقويت خواهد شد.
عوامل مربوط به والدین
روش تنبیهی و خشن که وجه مشخصه آن پرخاشگری کلامی و جسمانی شدید با بروز رفتار پرخاشگرانه و غیرانطباقی در کودک ارتباط دارد. وضعیت آشفته خانه با اختلال سلوک(که توضیح داده خواهد شد) و بزهکاری مرتبظط است. طلاق به خودی خود یک عامل خطرساز محسوب می شود، ولی تداوم خصومت، نفرت و دلخوری بین والدین مطلقه می تواند در بروز رفتارهای پرخاشگرانه نقش مهم تری داشته باشد. آسیب های روانی والدین، کودک آزاری و مسامحه الب در بروز اختلالات پرخاشگرانه نقش دارد. جامعه ستیزی، وابستگی به الکل، و سوء مصرف مواد در والدین با بروز اختلال سلوک در کودکانشان ارتباط دارد. بسیاری از چنین والدینی خود قربانی طرز تربیت والدین خویش بوده اند و گرایش به خشونت و بدرفتاری دارند و یا غرق در تامین نیازهای خود هستند.
وجود الگوهاي نامناسب
  یكي از نيازهاي اجتماعي افراد داشتن الگو در زندگي است.  انسان ها علاقه دارند رفتار و كردار خود را مطابق كسي كه مورد علاقه ي آنها است انجام دهند و چنين كسي را راهنماي زندگي خود بدانند.  بررسي ها نشان مي دهد كه بيشتر كودكان خشن والدين خشني داشته اند، يعني علاوه براينكه كودكان مذكور از محبت مناسب و لازم برخوردار نبوده اند از الگوهاي پرخاشگري موجود در خانواده نيز تاثير پذيرفته اند. رفتار خشونت آميز خانواده پيامدهاي نامناسبي در تربيت كودكان بر جاي مي گذارد.
تاثير رفتار پرخاشگرانه
برخي از افراد نه تنها پرخاشگري و زور گويي را تقبيح نمي كنند بلكه آن را نشانه ي شهامت و قدرت مي دانند. اين افراد در كنار اعمال پرخاشگرانه ي خود و ديگران آن را مثبت، موجه و حقي لازم مي دانند.  در كنار تاثيري كه رفتار پرخاشگرانه ي والدين بر كودك مي گذارد كودك در ارتباط با ديگر افراد خانواده يا خارج از آن خانواده نيز به آثار كار ساز پرخاشگري مي پردازد.  بنابراين مي بينيم كه پرخاشگري در محيط خانواده چه ميان پدر و مادر چه بين والدين و فرزندان يا ميان فرزندان با يكديگر مي تواند زمينه اي براي پيدايش يا تشديد پرخاشگري باشد. اين زمينه هنگامي كه رفتار پرخاشگرانه مورد تاثير يا تشويق قرار مي گيرد شدت مي يابد.
تشويق رفتار پرخاشگرانه
گاه با والدين و مربياني رو به رو مي شويم كه به بهانه ي آموزش دفاع از خود به كودك مي گويند:« نباید از كسي كتك بخوري، اگر از كسي كتك بخوري تو را خواهيم زد. نبايد تو سري خور شوي.»  مساله اي كه بيشتر اين نوع برخوردها را پيش مي آورد آن است كه والدين با نيتي موجه و مفيد، ولی با روش نادرست دفاع از خود را به كودك خود آموزش می دهند و وی را به پرخاشگري بي مورد تشويق مي كنند.
بازی های کامپیوتری خشن و رفتارهای خشونت بار در طول چند دهه گذشته بازی های رایانه ای خشن در میان کودکان و نوجوانان رواج یافته است. مرور اخیر منابع مربوط به تاثیرات بازی های رایانه ای خشن بر روی کودکان و نوجوانان، نشان داد این بازی ها با عاطفه پرخاشگرانه، برانگیختگی فیزولوژیک و رفتارهای پرخاشگرانه ارتباط دارد. بر همین مبناست که گفته می شود هرچه میزان محدودیت فعالیت بیشتر باشد، میزان اشتغال خاطر با مطالب خشونت بار نیز بیشتر می شود.
اختلالات رفتار ایذایی
پرخاشگری در مواردی می تواند یک اختلال محسوب شود و مشکلاتی را برای نوجوان و اطرافیان وی فراهم کند. و بخصوص در صورت عدم درمان می تواند آینده نوجوان را با مخاطرات زیادی روبرو کند.
این اختلالات می تواند شامل اختلال نافرمانی مقابله ای، سلوک، اختلال انفجاری متناوب، اختلال بی نظمی خلق اخلالگرانه و سایر اختلالات کنترل تکانه باشد. ضمن اینکه پرخاشگری می تواند از علائم اختلالات دوقطبی و افسردگی در کودک یا نوجوان نیز باشد. از آنجا که توضیح کامل این اختلالات در این مقاله نمی گنجد، تنها به توصیف دو اختلال اول می پردازیم. در صورت مشاهده علائم این اختلالات در کودک یا نوجوان خود حتما به روانشناس مراجعه کنید و از وی راهنمایی بخواهید.
اختلال نافرمانی مقابله ای
در این اختلال، از کوره دررفتن های کودک، عدم رعایت مقررات، سرپیچی از قوانین و رفتارهای مقابله جویانه در مقایسه با سایر کودکان همسن، فراتر از حد انتظار است. غالبا با بزرگسالان به مشاجره می پردازد. غالبا فعالانه از درخواست های بزرگسالان یا مقررات سرپیچی کرده و حاضر به همکاری نیست. به صورت عمدی موجب ناراحتی دیگران می شود، به خاطر اشتباهات یا سوء رفتارهای خود دیگران را سرزنش می کند. بسیار زودرنج بوده و از دست دیگران زود ناراحت می شود. غالبا دلخور و عصبانی است. غالبا کینه توز یا انتقامجو است. آشفتگی رفتاری موجب اختلال چشمگیری در عملکرد اجتماعی، تحصیلی یا شغلی می شود.
اختلال سلوک
کودکان دچار اختلال سلوک ممکن است در چهار زمینه زیر رفتارهایی بروز دهند:
پرخاشگری جسمانی یا تهدید صدمه به دیگران، تخریب اموال دیگران یا خود، دزدی یا فریبکاری و نقض مکرر قواعد متناسب با سن.  این اختلال مجموعه پایداری از رفتارهایی است که با گذشت زمان شکل می گیرد و غالبا مشخصه آن پرخاشگری یا تجاوز به حقوق دیگران است. نسبت به حیوانات سنگدل است، اغلب قلدری کرده و دیگران را تهدید می کند. نسبت به دیگران قساوت جسمی نشان می دهد. عمدا دست به تخریب وسایل می زند. دست به دزدی می زند. بدون اجازه والدین شب ها بیرون از خانه می ماند. از خانه یا مدرسه می گریزد. توجه کنید که وجود این علائم باید بیش از یک سال در نوجوان یا کودک وجود داشته باشد و لازم نیست همه علائم در یک فرد دیده شود. وجود برخی از این علائم هم می تواند نشان دهنده این اختلال در فرد باشد. این اختلال می تواند پیش از ده سالگی یا حتی پس از هجده سالگی نیز بروز پیدا کند.
روش های درمان پرخاشگری
همانطور که ذکر شد، اگر پرخاشگری کودک یا نوجوان به حدی است که موجب آسیب رساندن به اشیا یا افراد می شود، و یا اینکه خلق او در اکثر روزها افسرده و خشمگین است، همچنین اگر جنجال و پرخاشگری کودک در طی روز یا هفته بارها تکرار می شود،لازم است که برای رفع مشکل از یک روانشناس کمک بخواهید، در غیر اینصورت می توانید از روش های زیر استفاده کنید:
فيلم ها و تصاوير و روزنامه هاي كودك را به دقت انتخاب كنيم.
الگوهايي را در اختیاركودك بگذاريم كه غير پرخاشگرانه باشند.
همراه با كودك برنامه هاي تلويزيوني راببينيم و صحنه هاي پرخاشگرانه آن را تفسير كنيم.
همدلي را افزايش دهيم. آگاهي كودك را نسبت به رنجي كه بر اثر پرخاشگري او در افراد يا حيوانات به
وجود مي آيد افزايش دهيم تا از پرخاشگري او كاسته شود.
 همراه با كودك به مشاهده فيلم هاي تلويزيوني بپردازيم و برنامه اي خشونت آميز را مورد تفسير قرار دهيم.
 كودكان را از هيجانات عاطفي شان نجات دهيم. مثلا رفتارهاي آرام آن ها را از فعاليت هاي فيزيكي مكرر آنها ممتاز سازيم. حركات جسماني خلاق آنها را مورد تشويق قرار دهيم(. مانند دويدن، توپ بازي، دوچرخه سواري، نويسندگي، موسيقي و هنر (گفتگو  مي تواند كمك كننده باشد).
 مباحث گروهي يا خانوادگي را كه تاكيد بر همكاري با ديگران دارد به كار گيريم.
 همكاري، مسئوليت و پيگيري مسائل مورد علاقه و دادن مسئوليت به كودكان را تشويق كنيم.  اين عمل آنها را قادر خواهد ساخت كه طعم موفقيت را بچشند. (مانند پيام رساني يا بايگاني مطلب) اما مسئوليت و تكاليف سنگين به كودك واگذار نكنيم.
 به كودك توجه شود و بين اعضاي خانواده رابطه صميمي برقرار گردد.
 نقايص كودك به ويژه در جمع بيان نگردد.
 كودك، بازي هاي خشونت آميز انجام ندهد.
 به كودك توجه افراطي نشود و هنگام عصبانيت با او جر و بحث نشود.
 پرخاشگري كودك بايد از همان سال هاي اول زندگي كنترل شود تا در سال هاي بعد به صورت عادت در نيايد.
 ناكامي ها و محروميت هاي كودك تا حد ممكن برطرف شود.
 با كودك قراردادي رفتاري ببنديم كه براي رفتارهاي مطلوبشان جايزه دريافت كند و نتيجه اعمال مطلوب را نيز ببيند و رفتارهاي پسنديده و ناپسند را به طور واضح تشريح كنيم، چرا كه كودكي ميل به خشونت، نياز به عشق، توجه، پذيرش، تشويق، صبوري، گوش دادن دارد و ما بايد به او كمك كنيم.

تهیه و تنظیم: واحد مشاوره دفتر مرکزی مبتکران

برچسب ها: 
امتیاز بندی
جستجو
خبرنامه مبتکران
دریافت لوگوی مبتکران
شما اینجا هستید :  * مشاوره  * مقالات مشاوره تحصیلی و آموزشی
تهران، خیابان انقلاب اسلامی ، خیابان فخر رازی ، خیابان شهید وحید نظری،پلاک ٥٩
تماس : ٦١٠٩٤٠٠٠-٠٢١ ، فکس : ٦٦٤٠٦٣٦٢ ، پیام کوتاه ١٠٠٠٦١٠٩٤٠٠٠
Copyright 2007 © Mobtakeran
Login   :: Powered By Parsian